Tuberkulostatici

Hemoterapija tuberkuloze je komplikovana i dugotrajna zbog posebne prirode uzročnika:

– intracelularni paraziti

– posebna građa koja im omogućava veliku otpornost na vanjske utjecaje

– često su metabolički inaktivni kroz više godina

– žarišta tuberkuloznog procesa (čvorići) su nedovoljno opskrbljeni krvlju tako da hemoterapijska sredstva teško dolaze do njih

– često se razvija rezistencija na pojedine lijekove

Zbog svega ovoga i još malog miliona stvari za lječenje tuberkuloze upotrebljava se kombinacija lijekova. Pri tome bi ta hemoterapijska sredstva mogli podijeliti na glavna i rezervna koja se koriste kada postoji neosjetljivost na neki od antibiotika glavne grupe ili u slučaju pojava neželjenih efekata.

Antituberkulotici se dijele na tri grupe

I grupa	II grupa	III grupa
Izonijazid	Kapreomicin	Tiosemikarbazon
Rifampicin	Cikloserin	Kanamicin
Streptomicin	Pirazinamid	Viomicin
Etambutol	Paraminosalicilna kiselina
Protionamid
Izoprodian

U liječenju se koriste kombinacije lijekova prve i druge grupe i prve i treće dok je kombinacija lijekova II i III grupe nedopuštena zbog velike toksičnosti.

Tretman tuberkuloze novotkrivenih slučajeva protječe u tri faze:

a. intezivna faza 6-9 mjeseci

b. stabilizirajuća faza 6-9 mjeseci

c. sigurnosna faza 6-12 mjeseci

ukupno po ovo šemi to iznosi oko 18-30 mjeseci

Izonijazid

– hidrazid izonikotinske kiseline i pirimidina

– Djeluje snažno baktericidno na mikobakterije u stadiju razvoja i razmnožavanja

– Koči sintezu mikoličkih kiselina koje su važan sastojak zida mikobakterija i taj mehanizam mu obezbjeđuje visoku selektivnost, a takođe i sprječava mehanizme ukrižene rezistencije sa etambutolom i rifampicinom

Farmakokinetika

– dobra i brza resorpcija per os

– raspodjela ravnomjerna po organizmu, prodire u sva tkiva i tekućine (uključujući i likvor) a prodire i u sirastu masu. Koncentracije u i i izvan ćelije su jednake.

– Metabolizira se preko jedne acetiltransferaze koja nedostaje u povelikom broju indoevropljana (brzi i spori acetilatori) zbog čega mogu nastati toksične hepatalne reakcije

-Izlučuje se urinom

Nuspojave

– relativno malo toksičan

– rjetko alergijske reakcije

– vrlo rijetko poremećaji cns (konvulzije, ataksija, parestezije, smetnje vida) ili poremećaji pns-a (periferni neuritis), a sve zbog nedostatka piridoksina, tako da se poremećaji liječe uzimanjem većih doza piridoksina.

– Hepatitis kod sporih acetilatora (bilo da se radi o nedostatku ili kod starijih ljudi) može progredirati u hepatocelularnu nekrozu sa žuticom, učestalije kod alkoholičara

Upotreba

– liječenje tuberkuloze u kombinaciji sa drugim antituberkuloticima (posebno rifampicin)

– u profilaktičke svrhe daje se sam

kontraindikacije

– epilepsija

– hronični alkoholizam

– često se dodaju veće doze piridoksina da se smanje neželjeni efekti

Rifampicin

– polusintetski derivat jednog antibiotika iz Streptomyces mediterranei (rifamicin)

– djeluje baktericidno na različite bakterije u razvoju ali je najvažnije da djeluje na mikobakterije tuberkuloze

– djeluje vjerovatno tako što se veže na RNK polimerazu i tako sprječava sintezu RNK . Na humanu rnk polimerazu ne djeluje

Farmakokinetika

– dobro i brzo se resorbuje per os

– brzo se rasprostire u tkivima i tekućinama a nakuplja se u žuči u obliku jednog metabolita koji je gotovo jednako djelotvoran kao izvorna supstanca.

– Uzrokuje produkcije mikrosomalnih enzima pa se poluvrijeme eliminacije smanjuje za oko 14 dana za 40%, takođe smanjuje t_1/2 drugih lijekova

Nuspojave

– urin, znoj, suze mogu dobiti narandžastu boju

– alergija

– indukcija hepatalnih enzima

– kod insuficijentne jetre dovodi do produženja t_½

– na životinjama je primjećeno teratogeno dejstvo pa se kod trudnica ne daje

– ako bi se davao sam vrlo brzo se razvija rezistencija

upotreba

– u kombinaciji sa izonijazidom i etambutolom protiv tuberkuloze, lepre i atipičnih mikobakterijskih infekcija

Etambutol

– djeluje tuberkulostatski na uzročnike u razvoju

– mehanizam djelovanja nije poznat

farmakokinetika

– dobro se resorbuje iz Git-a

– dobro se distribuira po cijelom tijelu

nuspojave

– optički neuritis (sa gubitkom razlikovanja crvene i zelene boje) – reverzibilan, ovisan o dozi

– rijetki su probavni poremećaji

– i rijetke alergijske reakcije

upotreba

– rezistencija se razvija vrlo brzo pa se obavezno primjenjuje sa drugim antituberkuloticima

Streptomicin

Opisan posebno

Mehanizam djelovanja kako je opisano, stim što streptomicin slabo prodire u ćelije pa djeluje uglavnom na ekstracelularne mikobakterije.

Primjenjuje se kod bolesnika sa po život opasnim milijarnim rasapom tuberkuloze

Protionamid

-nema se šta reć

Pirazinamid

– sintetski pirazinski analog nikotinamida

– mehanizam djelovajnja nepoznat

farmakokinetika

– dobra resorpcija per os

– dobro se raspoređuje po organizmu

– izlučuje se mokraćom

nuspojave

– hepatoksičnost sa žuticom rijetko ali fatalno (u toku liječenja kontrolisati jetru obavezno)

– hiperuricemija i giht (inhibicija ekskrecije urata)

– git-

Para-amino-salicilna kiselina PAS

– odlikuje se visokospecifičnom antimikrobnom aktivnošću protiv mycobacterium tuberculosis

– mehanizam djelovanja slično sulfonamidima – kompeticija sa PAB-om.

Farmakokinetika

– dobra resorpcija

– dobro raspoređivanje, slabije prodire u likvor, dobro prodire u siraste mase

– brza ekskrecija preko bubrega, treba ga davati u velikim dozama i često

nuspojave

– velike količine, ružan ukus – gastrointestinalni poremećaji

– acetilirani metabolit je slabo topiv u kiseloj mokraći pa bi mogao stvarati kamence stog se mokraća treba alkalizirati

– danas se malo primjenjuje jer je podnošljivost drugih lijekova bolja

Cikloserin

– derivat Streptomyces-a

– koči sintezu ćelijskog zida

– znatna toksičnost uslovljava korištenje samo u iznimnim slučajevima

– otpornost se razvija polako i nema unakrsne rezistencije sa drugim lijekovima

Farmakokinetika

– vrlo se brzo resorbira per os

– vrlo se dobro raspoređuje u tkivima, tjelesnim šupljinama i tekućinama, intra i ekstracelularno

nuspojave

– neurotoksične reakcije (pospanost, glavobolja, vrtoglavica, psihoza, konvulzije) su najvažnije

upotreba

– iznimni slučajevi tuberkuloze

– infekcije atipičnim mikobakterijama

– nekad liječenje infekcija CNS-a sa nokardijom ako sulfonamidi nemaju učinka

Kapreomicin

– isto Streptomyces

– primjenjuje se isključivo intramuskularno

– sadrži četiri aktivne komponente a klinički se koriste IA i IB komponente

zbog ototoksičnosti i nefrotoksičnosti upotrebljava se samo u slučajevima rezistencije na druge antituberkulotike