UBISTVO (Homicidium)

UBISTVO (Homicidium)

(čl.36 KZ)
Ubistvo, ubojstvo, umor (homicidium) u sudsko-medicinskom smislu je svjesno i namjerno lišenje tuđeg čovječijeg života, što znači da je za pojam ubistva neophodno, da kod izvršioca pri izvršenju djela postoji
 svjesnost (constientia) o prirodi i značaju toga djela, i
 namjera (dolus).
Uništenje tuđeg života čovječijeg kada je učinjeno nenamjerno (culpa), nije ubistvo, ako u momentu izvršenja djela kod učinioca nedostaje svjesnost o karakteru i značaju toga djela, kao na primjer kada je djelo izvršeno od strane duševno bolesnih, to je prividno ubistvo – pseudohomicidium.

Ubistvo, kao oblik nasilne smrti, prouzrokovano je silom različitog porijekla, koja je od druge osobe usmjerena na čovjeka voljom napadača, za razliku od
 samoubistva gdje je usmjerena na samog sebe ili
 nesretnog slučaja (accidens, incidentum, casus adversus) gdje je usmjerena na čovjeka nezavisno bilo od čije volje.
Sa pravnog gledišta, kao krivično djelo, ubistvo je protivpravno lišenje života nekog lica.
 Ako je protivpravnost isključena, na primjer lišavanje života jedne osobe u nužnoj odbrani, ili kod izvršenja smrtne kazne, nije ubistvo.

Za razumijevanje suštine ubistva, treba dodati da pored tri osnovna krivično pravna pojma (trihotomija):
 Krivično djelo,
 Krivac i
 Kazna

Krivično djelo ima svoj
– Objekt – Neposredni objekt krivičnog djela jeste čovjek, odnosno živo ljudsko biće. Iz tog razloga, objekt krivičnog djela ubistva ne može biti mrtav čovjek (leš) kao ni životinja.
– Radnju – Radnja krivičnog djela je svaka ona djelatnost koja je objektivno podobna da prouzrokuje smrt čovjeka.
– Posljedicu – Posljedica krivičnog djela ubistva je smrt jednog lica. Međutim, napad na tjelesni integritet jedne osobe, nije uvijek i napad i na njegov život, jer napad na tijelo može biti završen lakom ili teškom tjelesnom povredom, smrtno ili nesmrtno. Ako umišljaj obuhvata svijest o smrti drugog lica i ako se odnosi na smrtni ishod, i ako je smrt posljedica radnje izvršenja toga djela, tada postoji ubistvo, u protivnom ako je smrt nastupila kao posljedica tjelesne povrede, onda je to tjelesna povreda kvalificirana smrću.

Za postojanje ubistva nije bitno, da li je nanesena povreda sama po sebi apsolutno smrtonosna, niti da li je smrt mogla biti otklonjena blagovremenom hirurškom intervencijom, kao ni vrijeme nastanka smrti, to jest da li je smrt nastupila odmah i neposredno po povredi ili je nastupila nakon izvjesnog vremena. Bitno za utvrđivanje djela ubistva je postojanje uzročne veze između povrede i smrti.

Također ne isključuje ubistvo ni zabluda o ličnosti (error in personam), kada učinilac lišava života drugu osobu, misleći da je život oduzeo onoj osobi koju je zaista namjeravao lišiti života.

Prema našem zakonu postoje dva oblika krivičnog djela ubistva:
1. obično ubistvo, i
2. kvalifikovano ubistvo.

Obično ubistvo bi bilo ono, koje je izvršeno u cilju lišavanja života druge osobe, od strane izvršioca, svjesno i protivpravno. Stav prvi čl.36 KZ nije dao konkretne elemente niti pravne kriterije, drugim riječima nije dao nikakva posebna obilježja tog krivičnog djela.

1. Ko drugog liši života, kazniće se zatvorom najmanje 5 godina.

KVALIFIKOVANO UBISTVO bi bilo ono, koje sadrži izvjesne konkretne kvalifikatorne elemente, odnosno koje taksativno opisuje karakteristike koje ga čine teškim oblikom krivičnog djela ubistva.

2. Zatvorom najmanje 10 godina ili smrtnom kaznom kazniće se:
1. ko drugog liši života na svirep i podmukao način;
2. ko drugog liši života i pri tom sa umišljajem dovede u opasnost život još nekog lica;
3. ko drugog liši života pri bezobzirnom nasilničkom ponašanju;
4. ko drugog liši života iz koristoljublja, radi izvršenja ili prikrivanja drugog krivičnog djela, iz bezobzirne osvete ili iz drugih niskih pobuda;
5. ko liši života službeno ili vojno lice pri vršenju poslova javne ili državne bezbjednosti ili dužnosti čuvanja javnog reda, hvatanja učinioca krivičnog djela ili čuvanja lica lišenog slobode, ili ko liši života drugo lice pri vršenju ovih dužnosti u funkciji društvene samozaštite;
6. ko učini sa umišljajem dva ili više ubistava, osim onih koji su predviđeni u čl.37. i 39. ovog zakona;
7. ko drugog liši života, a ranije je osuđivan za ubistvo sa umišljajem, osim onih koja su predviđena u čl.37. i 39. ovog zakona.

Ubistvo na svirep način podrazumijeva nanošenje velikih bolova žrtvi, mučenje žrtve i slično. Pored ovih objektivnih momenata, ubistvo na svirep način uzima u obzir i subjektivni momenat, to jest, da je učinilac bio svjestan takvog čina i načina lišavanja života druge osobe.
Ubistvo na podmukao način podrazumijeva lišavanje života izvedeno podmuklo, na prevaru, iz zasjede, na spavanju itd.
Ubistvo na način kojim se sa umišljajem dovodi u opasnost život još nekog lica, odnosi se na sredstvo sa kojim se ubistvo vrši (eksploziv, bomba), s tim što je učinilac svjestan za konkretnu opasnost drugog lica.
Ubistvo pri bezobzirnom nasilničkom ponašanju podrazumijeva zlostavljanje drugog lica, grubo vrijeđanje, nasilno ponašanje. Obzirom da svako nasilno ponašanje pretpostavlja bezobzirnost, to u ovom slučaju, bezobzirno nasilničko ponašanje mora biti jakostepeno.
Ubistvo iz koristoljublja, radi izvršenja ili prikrivanja drugog krivičnog djela, iz bezobzirne osvete ili drugih niskih pobuda, podrazumijeva ostvarenje neke materijalne koristi, bilo direktno, ali isto tako i posredno (ubistvo radi nasljedstva). Ubistvo radi izvršenja ili prikrivanja drugog krivičnog djela, podrazumijeva da to drugo djelo može biti svako krivično djelo. U prvom slučaju ubistvo je sredstvo, da bi to drugo djelo moglo biti učinjeno, a u drugom slučaju je sredstvo, da bi se to drugo djelo prikrilo (uklanjanje svjedoka).
Ubistvo službenog ili vojnog lica odnosi se na lišavanje života službenog lica ili vojnog lica u vrijeme vršenja odgovarajuće funkcije, a izvršilac ovog djela mora biti svjestan i mora znati da lišava takvo lice dok ona vrše svoju funkciju.
Ubistvo više lica odnosi se na broj lica, na primjer dva ili više lica.
Ako je učinilac lišio života drugu osobu a ranije je bio osuđivan, kvalifikatorni elemenat odnosi se na raniju osudu (izuzev ubistva na mah i iz nehata). To su ubistva u povratu.

PRIVILEGISANA UBISTVA
Sem običnog ubistva i kvalifikovanog ubistva, razlikujemo ubistva koja pretežno imaju olakšavajuće okolnosti, a to su:
– Ubistvo na mah;
– Ubistvo iz nehata;
– Ubistvo djeteta pri porođaju.

Ubistvo na mah ili provocirano ubistvo je lišavanje života od lica koje je dovedeno u stanju jake razdraženosti, dakle u jedno posebno afektno stanje, bilo napadom (najčešće napadom na tijelo), bilo vrijeđanjem od strane ubijenog. U ovom konkretnom slučaju ubistva na mah, bitno je, da je lišavanje života izvršeno u afektnom stanju, to jest u stanju jake razdraženosti. Međutim, ta stanja jake razdraženosti ne odnose se na patološko afektna stanja (kod duševnih oboljenja), jer lišavanje života druge osobe u patološko afektnom stanju, raspravljalo bi se u smislu čl.12 KZ SFRJ (uračunljivost). Druga karakteristika ovog ubistva je u tome, što je učinilac doveden u takvo stanje krivicom druge osobe (ubijenog), a ne svojom krivicom. Treće, da je djelo izvršeno na mah, to jest u onom vremenskom periodu dok to izazvano afektno stanje traje.

Ubistvo iz nehata predstavlja najlakši oblik lišavanja života jedne osobe. Izvršilac ovog krivičnog djela postupa iz nehata isključivo. Znači, izvršilac je bio svjestan da zabranjena posljedica može nastupiti, ali je olako držao da ona neće nastupiti ili će je moći otkloniti (vidi nehat ranije).

Ubistvo djeteta pri porođaju je također privilegisani oblik ubistva (vidi čedomorstvo!).

OSTALI OBLICI UBISTVA
U odnosu na broj ubijenih osoba, lišenih života u isto vrijeme i na istom mjestu.
– Jednostruko,
– dvostruko i
– višestruko ubistvo
Akutno (naprasno) i hronično (lagano) ubistvo – Prema dužini trajanja ubijanja, ubistva su
– akutna (naprasna) i ona su najčešća, ili su
– hronična (lagana) koja su znatno rjeđa (dugotrajno gladovanje).

Kombinovana ubistva su takva koja su izvršena sa dva ili više načina ili sredstava u cilju lišavanja života i to istovremeno odnosno uzastopno (na primjer onesposobljenje i onesvješćenje tupinom mehaničkog oruđa, pa potom ubadanje ili klanje). Kombinovana ubistva se vrše ili zbog toga da bi se ubijanje ubrzalo, ili da bi se isto osiguralo.

Disimulirano ubistvo je ono koje se prikriva pod vidom samoubistva ili pak zadesa ili prirodne smrti, dok simulirano ubistvo predstavlja samoubistvo, zades ili prirodnu smrt kao ubistvo, odnosno simuliranim ubistvom se želi prikriti stvarno samoubistvo, zades ili prirodna smrt.

Direktno ubistvo i indirektno ubistvo – Direktno ubistvo je ono kada je inicijator i izvršilac jedna te ista osoba. Ako je inicijator jedna osoba, a izvršilac druga osoba onda je to indirektno ubistvo.
Ubistvo po motivima – Homcidogeni motivi
Homicidogeni motiv je činjenica koja pobuđuje na izvršenje djela ubistva. Prema dominirajućem elementu iz kompleksa motiva, odnosno prema glavnom motivu, ubistva možemo klasificirati u više grupa:
 UTILITARNA UBISTVA. To su ubistva koja su podstaknuta jedino koristoljubljem. Koristoljublje predstavlja ovaj motiv kao kvalifikatorni elemenat, obzirom na asocijalnost i opasnost koja iz njega proizlazi.
 AFEKTIVNA UBISTVA. To su ubistva koja su pobuđena isljučivo neprijateljskim osjećanjem ubice prema ubijenom. Emotivnost je proistekla iz mržnje, zavisti, netrpeljivosti itđ.
 AFEKTIVNO-UTILITARNA UBISTVA čine spreg afektivnih (emotivnih) motiva i koristoljublja, drugim riječima ona su proistekla iz koristoljublja i neprijateljskih pobuda prema ubijenom (na primjer lišavanja života konkurenta u napredovanju
 SEKSUALNA UBISTVA su ona, kod kojih polni odnosi između ubice i žrtve imaju glavnu ulogu, pa prema tome da li prevalira afektivnost ili utilitarnost razlikujemo:
a. afektivno-seksualna ubistva, kod kojih se razlozi ubijanja ispoljavaju kroz ljubomoru, nevjernost u ljubavi i sl.
b. utilitarno-seksualna ubistva motivirana su eliminacijom jedne osobe radi otklanjanja prepreka u oslobađanju od bračne obaveze, ubijanje za vrijeme ili poslije silovanja, ubijanje žrtve silovanja kao potonjeg svjedoka silovanja.
 FANATIČNA UBISTVA su ubistva iz praznovjerja ili ubistva iz krvne osvete. Moramo razlikovati ubistva iz osvete od ubistva iz krvne osvete. Kod ubistva iz osvete ubica se sveti ili osvećuje za njemu ranije učinjeno djelo od strane žrtve, zbog ranije nanesene tjelesne povrede, uvrede i sl., dok ubistvo iz krvne osvete podrazumijeva vraćanje krvi za ranije izvršeno ubistvo ili povredu.
Homocidogeni faktori
Da bi razumjeli uzroke i suštinu ubistva, neophodno je poznavati homicidogenezu, to jest proizvod učešća i djelovanja homocidogenih činilaca. Bitni sastojci ubistva su:
 ubica (izvršilac djela),
 ubijanje (čin postupka izvršioca)
 ubijeni (žrtva postupka izvršioca).
Homicidogeni faktori nalaze se u svim elementima ubistva i razlikujemo homicidogene faktore na strani ubijenog, na strani ubice, kao i na strani ubijanja.

Pod homicidogenim faktorima iz oblasti ubijanja podrazumijevamo: mjesto ubijanja, način ubijanja, vrijeme (dan, mjesec, godišnje doba) ubijanja itd.
 Mjesto i bliža oznaka mjesta ubijanja su raznovrna i mnogobrojna. Najučestalija mjesta ubijanja su otvoreni prostor, kuća, pred kućom, dvorište, put, staza, skup, njiva, livada, šuma, gostionica, kafana, ulica, park, radnja, radionica itd. Ubistva u gostionicama i krčmama imaju osoben značaj što samo mjesto ubijanja ukazuje na motive i uzroke ubistva, u kojima alkohol ima dominantnu ulogu kako kod ubijenih tako i kod ubica.
 Kretanje ubistva može se razmatrati u više vremenskih intervala, u toku dana, u toku jedne nedjelje, u toku mjeseci, godišnjih doba, kao i izvjesnog broja godina. Ubistva se dešavaju tokom cijele godine, brojnija su u toplim godišnjim mjesecima, što čini maksimum učestanosti ubijanja za taj period, nasuprot minimumu učestanosti ubijanja koji odgovara zimskom periodu.
 Način i sredstvo ubijanja dijelom je podložan lokalnim i vremenskim navikama. Među smrtnim ubilačkim povredama najbrojnije su mehaničke, nanesene oštrim mehaničkim oruđima (nož), zatim tupim mehaničkim oruđima (kolac, ušice sjekire itd.), pa povrede iz vatrenog oružja (pištolj, revolver, puška, “kratež”). Jedno od dominantnih sredstava u homicidogenitetu je nož i nožu slična oruđa. Malobrojnija su ubistva nasilnim mehaničkim udušenjem sufokacijom ili strangulacijom. Ostali načini ubijanja fizičkim, hemijskim i drugim sredstvima su znatno malobrojnija.

Homicidogene osobine ubijenih i ubica karakterišu negativna svojstva iz intelektualne, etičke (moralne) i emotivne (emocionalne) oblasti psihe, s tom razlikom, što su kod afektivnih ubica emotivne osobine jako izražene, dok su ostale osobine, intelektualno-etičke u granicama takvih osobina kao i kod drugih osoba.
 Somatički homicidogeni faktori na strani ubijenih su muški pol, odnosno među ubijenim muškost je jedan od faktora koji doprinosi ubijanju. Procenat ubijenih žena je znatno manji. Ubistvo je tipično muška reakcija, obzirom na okolnosti, što je u ukupnom stanovništvu odnos muških i ženskih u korist muških 105:100). Razlozi u ovome leže, pored konstitucijalnih i socijalnih faktora i veći intenzitet životne borbe muških, kao i veća zloupotreba alkohola muških, kao jednog od najhomicidogenijih faktora. Iz međusobnog odnosa žrtve i ubice, najbrojniji je odnos između muških. Somatički homicidogeni faktori na strani ubica su također muški. Najveći broj ubica i ubijenih su muškog pola. Međusobno muški najčešće dolaze sukob pa je i brojnost ubistava između muških najveća. Ubistvo u kojima je ženska osoba ubica, u odnosu na mušku osobu, znatno su malobrojnija. Ubistva između muške i ženske osobe, odnosno između osoba u bračnoj zajednici uglavnom su afektivno-seksualna, ali isto tako i utilitarno-seksualna.
 Starosna struktura – životno doba, odnosno doba maksimalnog homicidogeniteta leži u dobi zrelog čovjeka. Najbrojniji ubijeni a isto tako i ubice nalaze se među osobama iz treće decenije.
 Ispitivanje profesionalne strukture (zanimanje) ubijenih i ubica, odnosno učestalosti ubistava u pojedinim grupama zanimanja, pokazuje, da su uglavnom sva zanimanja zastupljena, ali zavisno od sastava profesionalne strukture zanimanja u određenim područjima.
 Od socijalnih momenata ubijenih i ubica, koji karakterišu i jedne i druge je njihova niža obrazovanost. Uporedo sa obrazovanjem pada i broj ubistava. Obrazovanost svakako čini barijeru za krivična djela protiv života i tijela.
 Alkoholiziranost. Jedan od najhomicidogenijih faktora je alkohol, i to naročito u onim slučajevima gdje postoji oskudnost ili nedostatak ma kojeg drugog motiva, pa se nameće logičan zaključak, da su takva ubistva isključiva posljedica intoksikacije alkoholom. Homicidogenitet alkoholisanosti proističe iz impulzivnosti, razdražljivosti, svađalaštva itd. Karakteristika ubistava u kojima je alkoholisanost glavni i jedini faktor ili stimulans ubistva je u tome što je vremenski interval između pobude i izvršenja djela vrlo kratak. Takva ubistva su vršena uglavnom bez saučesnika, jer po pravilu i nisu unaprijed pripremana.
Zadatak sudsko medicinskog vještačenja sastoji se u utvrđivanju ubistva i razlikovanju ubistva od samoubistva i zadesa. To je potrebno iz više razloga, a posebno zbog toga, što ubistva kao najteže krivično djelo, u interesu javne bezbjednosti iziskuje razjašnjavanje pravog uzroka i porijekla smrti.