Želučani sok

Želučani sok je produkt želučanih žlijezda. Dnevna količina želudačnog soka je 1500 ml, a pH 1,00 – 3,50.

Uz stanice koje luče sluz u želucu se nalaze 2 vrste tubularnih žljezda:

• gastrične – stvaraju kiseli sekret, izlučuju HG I, pepsinogen, unutrašnji faktor i sluz. Smještene su u području trupa.
• pilorične – izlučuju uglavnom sluz, nešto pepsinogena i hormon gastrin. Nalaze se u području antruma.

Gastrične žlijezde su građene od 3 vrste stanica:

• vratne mukozne – izlučuju sluz i malo pepsinogena
• peptične (glavne) – izlučuju velike količine pepsinogena
• parijetalne (oksintične) – luče HCI i unutrašnji faktor.

Osnovni mehanizam lučenja HCl-a: za stvaranje su odgovorne parijetalne stanice, koje na svojoj luminalnoj membrani imaju brojne kanaliće na kojima se nalaze izdanci , a na njima se vrši stvaranje HCl. Cl^–se aktivno prenosi iz citoplazme parijetalnih stanica u lumen kanalića, a Na⁺se aktivno prenose iz lumena kanalića u citoplazmu parijetalne stanice. To stvara u kanaliću negativan potencijal (-40 do -70 mV) koji uzrokuje difuziju pozitivno nabijenog K i manjeg broj Na iz stanične citoplazme u kanalić, te u njemu nastaju KCl i manje količine NaCl-a.

• u staničnoj citoplazmi voda disocira na H⁺ i OH ^–. H joni se aktivno luče u kanalić u zamjenu za K⁺ uz pomoć H/K-ATP-aze. Uz to se Na⁺ aktivno reapsorbiraju uz pomoć Na-pumpe. Tako se većina K⁺ i Na^– koji su difundirali u kanalić reapsorbira u staničnu citoplazmu, a u kanalićima ih zamijene H joni koji zajedno sa Cl jonima daju HCl. HCl kroz otvore kanalića ulazi u lumen žlijezde.
• u kanalić procesom osmoze ulazi voda
• na kraju se CO₂ koji nastaje u stanicama u toku metabolizma ili ulazi u stanicu iz krvi se spaja sa OH jonima i nastaju HCO₃^– joni. Ovi joni difundiraju u izvanstaničnu tekučinu u zamjenu za Cl jone koji ulaze u stanicu a zatim u kanalić.

Za lučenje HCl su odgovorni nervni (acetilholin) i humoralni faktori (gastrin i histamin). Acetilholin potiče sa krajeva parasimpatičkih niti; luči se na krajevima vagusa.

Gastrin je produkt G stanica piloričnih žlijezda, ima 2 oblika: G34 koji ima 34 aminokiseline i G17 koji ima 17 aminokiselina. Gastrin nakon lučenja se prenosi do ECL stanica i snažno potiče lučenje histamina. ECL stanice (enterohromafilne stanice) leže u dubljim ograncima gastričnih žlijezda pa tako izravno izlučuju histamin u parijetalne stanice. Osim gastrina na lučenje histamina djeluje i acetilholin sa krajeva vagusa.

Peptične i mukozne stanice izlučuju različite vrste pepsinogena, koji nakon izlučivanja nemaju nikakvu probavnu aktivnost. Čim dođu u dodir sa HCI, a posebno sa prethodno stvorenim pepsinom i HCl-om, odmah se aktiviraju i pretvore u pepsin-proteolitički enzim. On je aktivan u kiselom mediju (pH 1,80-3,50), pa je prema tome HCl nužan za probavu u želucu kao i pepsin.

Unutrašnji faktor je neophodan za apsorpciju vitamina B₁₂ u ileumu. Izlučuju ga parijetalne stanice zajedno sa HCl-om. B₁₂ je neophodan za sazrijevanje eritrocita.